Zasada łańcuchowa w Holandii: prawo do umowy na czas nieokreślony

Wprowadzenie

Polscy pracownicy migrujący do Holandii często rozpoczynają swoją pracę na podstawie umów na czas określony (pracowaac "tijdelijke arbeidsovereenkomst"). Jednym z najważniejszych aspektów holenderskiego prawa pracy, który może znacząco wpłynąć na ich stabilność zatrudnienia, jest tzw. zasada łańcuchowa (ketenregeling). Dzięki tej regulacji następuje automatyczne przekształcenie szeregu umów na czas określony w umowę na czas nieokreślony (arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd). Niniejszy artykuł ma za zadanie szczegółowo wyjaśnić zasady działania tej reguły, wprowadzić czytelników w kontekst branż najczęściej wybieranych przez Polaków — takich jak rolnictwo, logistyka i budownictwo — oraz pokazać, co zrobić, gdy pracodawca odmawia zawarcia stałej umowy, pomijając wymogi prawne.

Co to jest zasada łańcuchowa (ketenregeling) w Holandii?

Zasada łańcuchowa to przepis zawarty w holenderskim kodeksie pracy, który reguluje łączenie kolejnych umów na czas określony w jeden łańcuch i określa, kiedy w efekcie taki łańcuch powinien zostać automatycznie zamieniony na umowę na czas nieokreślony. Innymi słowy, chodzi o ochronę pracownika przed nieustannym przedłużaniem krótkoterminowych umów bez szansy na większą stabilizację zatrudnienia.

Podstawowe zasady

Zgodnie z ketenregeling, automatyczna zmiana umowy na czas nieokreślony następuje, jeżeli zostaną spełnione co najmniej jeden z poniższych warunków:

• Łączny okres zatrudnienia na podstawie kolejnych umów na czas określony przekroczy 24 miesiące (czyli 2 lata).
• Pracownik zawrze więcej niż trzy umowy na czas określony po sobie (czyli gdy podpisana zostanie 4. umowa).

Ponadto, aby łańcuch zdał się na rzecz zliczania, między zakończeniem jednej umowy a rozpoczęciem kolejnej nie może być przerwy dłuższej niż 6 miesięcy – jeśli przerwa jest dłuższa, liczymy od nowa.

Przerwa w łańcuchu

Przykładowo – jeśli po wygaśnięciu umowy na czas określony nastąpi przerwa 7-miesięczna, to następna umowa podpisana po takim okresie liczy się jako zupełnie nowa i poprzednie umowy nie są sumowane do tego samego łańcucha.

Przykłady praktyczne: historie z życia

Historia Pana Jana – pracownik w logistyce

Pan Jan został zatrudniony w firmie logistycznej na pierwszą umowę na czas określony na 8 miesięcy. Po wygaśnięciu tej umowy, jego pracodawca podpisał z nim kolejną umowę na 8 miesięcy, a potem jeszcze jedną również na 8 miesięcy. Łącznie Pan Jan pracował na podstawie trzech umów przez 24 miesiące.

W chwili, gdy pracodawca próbował podpisać z nim czwartą umowę na czas określony, zgodnie z zasadą łańcuchową, ta umowa powinna automatycznie zostać uznana za umowę na czas nieokreślony.

Kroki Pana Jana:

• Sprawdził, czy faktycznie pracował przez kolejne umowy bez przerw dłuższych niż 6 miesięcy – to była prawda.
• Zwrócił uwagę, że przekroczył limit trzech umów i 24 miesięcy.
• Wystąpił do pracodawcy o potwierdzenie zawarcia umowy na czas nieokreślony.
• Gdy pracodawca odmówił, Pan Jan skorzystał z porady prawnej i złożył skargę do sądu pracy (kantonrechter).

Historia Pani Anny – rolnictwo i zasada łańcuchowa

Pani Anna przed sezonem letnim została zatrudniona w sektorze rolniczym na umowę sezonową na 6 miesięcy. Po zakończeniu sezonu podpisała dwie kolejne umowy na czas określony, każda trwająca 4 miesiące. Pomimo łącznego okresu zatrudnienia wynoszącego 14 miesięcy, miała więcej niż trzy umowy na czas określony z rzędu (w sumie trzy umowy).

Co się stało:

• W tym przypadku zasada łańcuchowa nie wymusiła zawarcia umowy na czas nieokreślony, bo nie przekroczono 24 miesięcy, a liczba umów była równa trzem (limit to 3, umowa jest dopiero przy 4. umowie).

• Przerwa między umowami była krótsza niż 6 miesięcy, więc łańcuch nie został przerwany.

• Zabezpieczyła się jednak podpisując umowę na czas określony zgodnie z zasadami układu zbiorowego pracy (cao) dla branży rolniczej.

Jak działają zasady łańcuchowe przy następstwie pracodawców?

Kiedy firma zmienia właściciela lub dochodzi do przejęcia (następstwo pracodawcy – opvolgend werkgeverschap), często dochodzi do pytań, czy okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy jest wliczany do łańcucha umów.

Odpowiedź: Tak, okres pracy u poprzedniego pracodawcy jest wliczany, jeśli pracownik wykonuje te same lub bardzo podobne obowiązki w nowej firmie.

Przykład – praca przez agencję pracy tymczasowej

Pan Marek pracował przez 18 miesięcy na podstawie kilku umów na czas określony w agencji pracy tymczasowej. Następnie ta agencja skierowała go do stałego zatrudnienia u zleceniodawcy, który zaproponował kolejną umowę na czas określony.

• W takiej sytuacji wszystkie poprzednie okresy pracy przez agencję i u zleceniodawcy sumują się do łańcucha.
• Gdy przekroczony zostanie limit 24 miesięcy lub liczba 3 umów, ta kolejna umowa powinna automatycznie stać się umową na czas nieokreślony.

Wyjątki od zasady łańcuchowej (ketenregeling)

1. Długotrwała umowa z krótkim przedłużeniem

Jeśli umowa ma trwać dłużej niż 24 miesiące i zostanie przedłużona o okres nie dłuższy niż 3 miesiące, zasada łańcuchowa nie powoduje automatycznej zmiany umowy na czas nieokreślony.

Przykład:

Pani Katarzyna podpisała umowę na 26 miesięcy, a następnie została przedłużona o 2 miesiące. Zasada łańcuchowa w tym przypadku nie wymaga zawarcia umowy na czas nieokreślony.

2. Układy zbiorowe pracy (CAO – Collectieve Arbeidsovereenkomst)

W wielu sektorach działalności, popularnych wśród polskich pracowników, tj. rolnictwo, logistyka czy budownictwo, partie związkowe i pracodawcy ustalają układy zbiorowe pracy, które mogą modyfikować limity łańcucha.

Zatem, w CAO możliwe jest:

• Wydłużenie maksymalnego okresu trwania umów na czas określony do nawet 48 miesięcy.
• Podniesienie limitu liczby kolejnych umów do 6.

3. Praca tymczasowa (uitzendovereenkomst)

W branży pracy tymczasowej zasada łańcuchowa działa nieco inaczej. Umowy są sumowane dopiero po upływie 26 tygodni zatrudnienia. CAO może w tej branży wydłużyć ten okres maksymalnie do 78 tygodni.

Procedura, gdy pracodawca odmawia umowy na czas nieokreślony

• Sprawdzenie statusu łańcucha umów: Dokładnie policz wszystkie podpisane umowy i okresy między nimi, z uwzględnieniem przerw powyżej 6 miesięcy.
• Zgłoś się do pracodawcy: Poproś o wyjaśnienie i pisemne potwierdzenie sytuacji oraz zaznacz swoją wiedzę na temat obowiązującej zasady łańcuchowej.
• Dokumentacja: Zbierz wszystkie umowy, e-maile, korespondencję z pracodawcą oraz świadków potwierdzających ciągłość pracy.
• Porada prawna: Skontaktuj się z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy w Holandii (arbeidsrecht).
• Negocjacje: Czasem pomocne jest wezwanie pracodawcy do mediacji lub negocjacji, wsparte argumentacją prawną.
• Skarga do sądu pracy: Jeśli działania polubowne nie przyniosą skutku, możliwe jest złożenie pozwu do kantonrechter z żądaniem uznania umowy za zawartą na czas nieokreślony.

FAQ – Najczęstsze pytania dotyczące zasady łańcuchowej

1. Czy [<a href="/kennisbank/umowa-na-czas-okreslony-i-nieokreslony-holandia-poradnik" title="Umowa na czas określony a nieokreślony w Holandii: Poradnik" style="color: inherit; text-decoration: underline; text-decoration-color: #D0A42A; text-underline-offset: 2px;">umowa na czas określony</a>](/kennisbank/umowa-o-prace-na-czas-okreslony-w-holandii-poradnik) zawsze musi zmienić się w umowę na czas nieokreślony po 2 latach?

Nie zawsze – istnieją wyjątki np. jeśli obowiązuje inny czas w CAO lub przerwa między umowami jest dłuższa niż 6 miesięcy.

2. Czy łączą się wszystkie umowy z różnych firm?

Jeśli w przypadku nastąpienia kolejnego pracodawcy (np. przejęcie firmy) pracownik wykonuje podobną pracę, tak, okresy pracy są sumowane.

3. Co jeśli pracodawca nie chce podpisać umowy na czas nieokreślony?

Należy zebrać dokumentację i zgłosić się do prawnika lub instytucji zajmującej się ochroną praw pracowniczych.

4. Jak liczyć przerwy między umowami?

Przerwa dłuższa niż 6 miesięcy przerywa łańcuch i liczenie umów zaczyna się od nowa.

5. Czy praca przez agencję pracy tymczasowej liczy się do łańcucha?

Tak, ale dopiero po 26 tygodniach pracy w branży pracy tymczasowej.

6. Czy pracownik może wybrać umowę na czas określony pomimo prawa do stałej umowy?

Nie jest to możliwe, prawo stoi po stronie pracownika i automatycznie powstaje umowa na czas nieokreślony.

7. Czy układy zbiorowe zmieniają limity?

Tak, każda branża może mieć swoje specyficzne regulacje w CAO.

8. Czy zasada łańcuchowa obowiązuje też w umowach zlecenia?

Nie, dotyczy wyłącznie umów o pracę (arbeidsovereenkomst).

9. Jakie konsekwencje ma podpisanie umowy na czas nieokreślony?

Główna korzyść to większa stabilność zatrudnienia i prawo do odprawy (transitievergoeding) przy zakończeniu umowy.

10. Czy kwarantanna lub choroba przerwie łańcuch?

Nie, okresy choroby czy urlopu macierzyńskiego nie przerywają łańcucha umów.

Praktyczne wskazówki dla pracowników polskich w Holandii

• Dokładnie dokumentuj wszystkie swoje umowy oraz daty rozpoczęcia i zakończenia pracy.
• Sprawdzaj regularnie, czy łańcuch umów zbliża się do limitów. Warto znać swoje prawa.
• Znaj swoje układy zbiorowe pracy (CAO) w swojej branży; często mają one ważne zmiany w prawie dotyczącym zatrudnienia.
• Jeśli pracujesz przez agencję pracy tymczasowej, bądź szczególnie uważny na okresy zatrudnienia zliczane do łańcucha.
• Nie bój się pytać pracodawcy o swoje prawa i ewentualne przejście na umowę stałą.
• Korzystaj z bezpłatnych porad prawnych organizacji migrantów lub specjalistów w dziedzinie prawa pracy.

Kiedy skontaktować się z prawnikiem?

Warto niezwłocznie skonsultować się z prawnikiem, jeśli:

• Pracodawca odmawia uznania umowy na czas nieokreślony mimo przekroczenia limitów ketenregeling.
• Masz wątpliwości dotyczące przepisów obowiązujących w Twojej branży lub w Twojej sytuacji (np. przy zmianie pracodawcy).
• Chcesz uzyskać poradę dotyczącą składania skargi lub dochodzenia swoich praw przed sądem pracy (kantonrechter).
• Doświadczasz sytuacji szkodliwych lub niezgodnych z prawem, takich jak niewypłacanie pensji, nieprzestrzeganie warunków umowy lub mobbing.

Kontakt z doświadczonym prawnikiem prawa pracy, zwłaszcza specjalizującym się w obsłudze polskich pracowników w Holandii, to często klucz do skutecznego rozwiązania problemów związanych z zatrudnieniem i zapewnienia sobie bezpieczeństwa.

Podsumowanie

Zasada łańcuchowa (ketenregeling) stanowi ważne zabezpieczenie prawne dla pracowników na czas określony, chroniąc ich przed niekończącym się serią umów terminowych. Znajomość szczegółów tej zasady, jej wyjątków oraz powiązanych regulacji w ramach CAO to klucz do zrozumienia swoich praw i obowiązków na rynku pracy w Holandii. W sytuacjach konfliktowych zawsze warto skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej, która ochroni interesy pracownika.

Dla polskich migrantów pracujących na holenderskim rynku pracy, znajomość zasady łańcuchowej to podstawa stabilizacji i bezpiecznego budowania swojej kariery zawodowej.

Masz pytania? Skontaktuj się z PrawoPracy.nl – ekspertami z Arslan & Arslan Advocaten!