Kiedy pracodawca może zwolnić z przyczyn ekonomicznych?
Pracodawca musi mieć rozsądny powód: stanowiska znikają z powodów ekonomicznych, np. przez spadek zamówień, straty, reorganizację albo zamknięcie działu (art. 7:669 ust. 3 lit. a BW). Do tego:
- musi sprawdzić, czy może Cię przenieść na inne, odpowiednie stanowisko – także po przeszkoleniu (herplaatsing),
- musi wybrać osoby do zwolnienia według ustawowych zasad (patrz niżej),
- potrzebuje zgody UWV albo Twojej zgody (np. porozumienia VSO).
Kogo zwalnia się pierwszego?
Najpierw muszą odejść osoby z zewnątrz, takie jak pracownicy agencji i samozatrudnieni (zzp) na tych stanowiskach. Potem – spośród własnych pracowników – osoby w wieku emerytalnym (AOW), pracownicy na wezwanie i osoby z umową na czas określony, która kończy się w ciągu 26 tygodni. Dopiero potem pracodawca stosuje zasadę odzwierciedlenia (afspiegelingsbeginsel):
- dzieli pracowników na stanowiska wymienne (podobna praca, wykształcenie, płaca),
- w każdej grupie dzieli ich na grupy wiekowe: 15–25, 25–35, 35–45, 45–55 i 55+,
- w każdej grupie wiekowej odchodzi osoba z najkrótszym stażem.
Dzięki temu struktura wiekowa firmy po zwolnieniach jest podobna jak wcześniej. CAO może przewidywać inne zasady.
Procedura w UWV
- Pracodawca składa w UWV wniosek o zgodę na zwolnienie.
- UWV przesyła Ci wniosek – na pisemną odpowiedź (verweer) masz krótki termin, zwykle 2 tygodnie; dokładna data jest w piśmie z UWV.
- Może nastąpić druga runda odpowiedzi.
- Komisja UWV wydaje decyzję.
- Po zgodzie pracodawca może wypowiedzieć umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia (pomniejszonego o czas procedury, ale co najmniej o 1 miesiąc).
Uwaga: zawsze złóż odpowiedź do UWV. Sprawdź, czy Twoje stanowisko naprawdę znika, czy dobrze zastosowano zasadę odzwierciedlenia i czy w firmie nadal pracują pracownicy agencji na Twoim stanowisku.
Okres wypowiedzenia
| Staż pracy | Okres wypowiedzenia pracodawcy |
|---|---|
| do 5 lat | 1 miesiąc |
| 5–10 lat | 2 miesiące |
| 10–15 lat | 3 miesiące |
| 15 lat i więcej | 4 miesiące |
Umowa lub CAO mogą przewidywać dłuższy okres.
Pracujesz przez agencję? Jeśli firma ogranicza zatrudnienie, pracownicy agencji zwykle odchodzą pierwsi – często przez klauzulę uitzendbeding, bez procedury w UWV. Należy Ci się wtedy odprawa: odprawa przy umowie z agencją.
Termin: jeśli UWV wyda zgodę, a uważasz, że zwolnienie było nieuzasadnione, możesz żądać w sądzie przywrócenia umowy albo słusznego odszkodowania. Masz na to co do zasady 2 miesiące od dnia zakończenia umowy (art. 7:686a ust. 4 lit. a BW). Z prawnikiem skontaktuj się już po otrzymaniu wypowiedzenia, aby zdążyć przygotować wniosek.
Co Ci się należy?
- odprawa (transitievergoeding) – policz: kalkulator odprawy,
- wynagrodzenie do końca okresu wypowiedzenia,
- wypłata za niewykorzystany urlop i vakantiegeld – zobacz: ostatnia wypłata,
- zwykle zasiłek WW.
Przy zwolnieniu co najmniej 20 osób w ciągu 3 miesięcy w jednym regionie pracodawca musi dodatkowo skonsultować się ze związkami zawodowymi i radą pracowników.
Co zrobić teraz?
- Nie podpisuj niczego bez porady.
- Poproś o informację, które stanowiska znikają i jak zastosowano zasadę odzwierciedlenia.
- Gdy dostaniesz pismo z UWV – odpowiedz w terminie; pomożemy przygotować odpowiedź.
- Jeśli pracodawca proponuje porozumienie – porównaj je z tym, co dostałbyś przez UWV.
A w Polsce? W Polsce pracodawca może wypowiedzieć umowę z przyczyn ekonomicznych bez zgody urzędu. W Holandii potrzebna jest zgoda UWV albo Twoja – a kolejność zwolnień wyznacza ustawowa zasada odzwierciedlenia.
Najczęstsze pytania
Czy pracodawca może mnie zwolnić z powodu kryzysu bez UWV?
Tylko za Twoją zgodą, np. przez porozumienie VSO. Bez zgody pracownika potrzebna jest zgoda UWV.
Dlaczego zwalniają mnie, a nie nowego kolegę?
Zasada odzwierciedlenia działa w grupach wiekowych. Możesz odejść wcześniej niż młodszy kolega z krótszym stażem, jeśli jesteście w innych grupach wiekowych. Warto sprawdzić, czy zastosowano ją poprawnie.
Ile mam czasu na odpowiedź do UWV?
Termin jest krótki, zwykle około 2 tygodni, i jest podany w piśmie z UWV. Skontaktuj się z nami od razu po otrzymaniu pisma.
Czy dostanę odprawę?
Tak, przy zwolnieniu z przyczyn ekonomicznych należy Ci się odprawa (transitievergoeding).
W firmie nadal pracują ludzie z agencji na moim stanowisku. Czy to ważne?
Tak. Co do zasady najpierw muszą odejść pracownicy agencji na tych samych stanowiskach. To mocny argument w odpowiedzi do UWV.
