Ustna umowa też jest umową
Umowa o pracę powstaje, gdy pracujesz osobiście, za wynagrodzeniem i pod kierownictwem pracodawcy (art. 7:610 BW). Forma pisemna nie jest wymagana. Pracodawca musi jednak przekazać Ci najważniejsze warunki pracy na piśmie (art. 7:655 BW) – jeśli tego nie robi, to jego błąd, nie Twój.
Domniemanie umowy o pracę
Jeśli przez 3 kolejne miesiące pracowałeś dla kogoś za wynagrodzeniem co tydzień albo co najmniej 20 godzin miesięcznie, prawo zakłada, że masz umowę o pracę (art. 7:610a BW). Wtedy to pracodawca musi udowodnić, że było inaczej. Możesz też powołać się na domniemanie liczby godzin – zobacz: umowa zerogodzinowa.
Twoje prawa bez pisemnej umowy
- co najmniej płaca minimalna – zobacz: płaca minimalna,
- urlop i vakantiegeld,
- wynagrodzenie w czasie choroby,
- ochrona przed zwolnieniem i odprawa,
- odpowiedzialność pracodawcy za wypadek przy pracy.
Jak udowodnić pracę?
- wiadomości (WhatsApp, SMS, e-mail) z poleceniami i grafikiem,
- przelewy lub potwierdzenia wypłat gotówką,
- zdjęcia w miejscu pracy, karty wejściowe, ubranie firmowe,
- świadkowie – koledzy, klienci,
- Twoje notatki z godzinami pracy, prowadzone na bieżąco.
Uwaga: praca „na czarno” (bez zgłoszenia do urzędu skarbowego) jest ryzykowna – nie masz ubezpieczeń, a pracodawca nie odprowadza podatku. Nadal jednak możesz żądać zaległej pensji. Zgłoszenie nieuczciwego pracodawcy – zobacz: inspekcja pracy.
Pracujesz przez agencję? Jeśli agencja nie dała Ci żadnej umowy, a pracujesz od tygodni, masz umowę o pracę z agencją – na zasadach CAO dla pracowników agencji. Zażądaj umowy na piśmie.
Termin: zaległą pensję możesz odzyskać do 5 lat wstecz.
Co zrobić teraz?
- Od dziś zapisuj godziny pracy i zachowuj wszystkie wiadomości.
- Zażądaj na piśmie umowy i pasków wypłaty.
- Sprawdź, czy dostajesz co najmniej płacę minimalną.
- Przy zaległościach – wyślij wezwanie do zapłaty. Zobacz: niewypłacone wynagrodzenie.
A w Polsce? W Polsce pracodawca musi potwierdzić umowę o pracę na piśmie najpóźniej przed dopuszczeniem do pracy. W Holandii ustna umowa jest ważna, ale pracodawca i tak musi przekazać warunki pracy na piśmie.
Najczęstsze pytania
Nie mam żadnej umowy. Czy mam jakieś prawa?
Tak. Ustna umowa o pracę jest ważna, a po 3 miesiącach regularnej pracy prawo zakłada, że masz umowę o pracę.
Pracodawca płaci gotówką bez pasków. Co robić?
Zachowuj dowody wypłat i godzin pracy. Zażądaj pasków wypłaty na piśmie – pracodawca musi je wydawać.
Czy mogę żądać pensji, jeśli pracowałem na czarno?
Tak, prawo do wynagrodzenia nie zależy od tego, czy pracodawca zgłosił Cię do urzędu.
Pracodawca mówi, że byłem „na okresie próbnym bez umowy”. Czy to możliwe?
Okres próbny musi być zapisany na piśmie. Bez tego nie ma okresu próbnego.
Jak udowodnić, ile godzin pracowałem?
Notatki prowadzone na bieżąco, wiadomości z grafikiem i świadkowie to dobre dowody.
