W Holandii pracodawca odpowiada za szkodę, której doznasz podczas pracy – po wypadku i przy chorobie wywołanej pracą. To jedna z najsilniejszych ochron pracownika w holenderskim prawie: nie musisz udowadniać, że pracodawca zawinił. To on musi wykazać, że zrobił wszystko, co należało, dla Twojego bezpieczeństwa. Wyjaśniamy, jak działa ta odpowiedzialność, kto jest „pracodawcą” przy pracy przez agencję i jako samozatrudniony oraz co obejmuje.
Na czym polega odpowiedzialność pracodawcy?
Pracodawca musi tak urządzić miejsce pracy, maszyny i narzędzia oraz tak organizować pracę i wydawać polecenia, żeby pracownik nie doznał szkody (art. 7:658 ust. 1 BW). Jeśli mimo to doznasz szkody podczas wykonywania pracy, pracodawca za nią odpowiada (ust. 2), chyba że udowodni, że:
- dopełnił obowiązku dbałości o bezpieczeństwo, albo
- szkoda była w przeważającej mierze skutkiem Twojego umyślnego działania lub świadomej lekkomyślności (opzet of bewuste roekeloosheid).
Według analizy holenderskiej Rady Bezpieczeństwa (Onderzoeksraad voor Veiligheid, 2025) pracownicy z krajów Europy Środkowo-Wschodniej zajmują nieco ponad 6% miejsc pracy w Holandii, ale stanowią 12,6% ofiar wypadków zbadanych przez inspekcję pracy w 2022 r. Wśród ofiar z tej grupy w danych inspekcji z lat 2019–2024 około 70% to Polacy.
Obowiązek ten jest szeroki. Pracodawca musi nie tylko przestrzegać przepisów o bezpieczeństwie (Arbowet i Arbobesluit), ale też przewidywać typowe błędy pracowników wynikające z rutyny, pośpiechu albo zmęczenia. Musi ocenić ryzyka (RI&E), przeszkolić Cię i poinstruować w sposób, który rozumiesz, dać sprzęt ochronny i pilnować, żeby był używany.
Kto jest „pracodawcą”? Agencja, firma, zleceniodawca
- Agencja pracy – jest Twoim formalnym pracodawcą i odpowiada na podstawie art. 7:658 BW.
- Firma, w której pracujesz przez agencję (inlener) – odpowiada tak samo jak pracodawca (art. 7:658 ust. 4 BW). Możesz żądać odszkodowania od obu. Zobacz: agencja czy firma – kto odpowiada?
- Zleceniodawca samozatrudnionego (zzp) – jeśli pracujesz dla firmy jako zzp przy jej działalności gospodarczej, firma może odpowiadać na tej samej zasadzie (art. 7:658 ust. 4 BW). Zobacz: wypadek jako samozatrudniony.
- Polska firma delegująca – jest pracodawcą, a firma w Holandii, w której wykonujesz pracę, może odpowiadać jako inlener. Zobacz: delegowanie z Polski.
Co musisz wykazać, a co pracodawca?
| Ty wykazujesz | Pracodawca, żeby uniknąć odpowiedzialności, musi wykazać |
|---|---|
| że doznałeś szkody (obrażenia, choroba) i że stało się to podczas wykonywania pracy | że zrobił wszystko, czego można było rozsądnie wymagać dla Twojego bezpieczeństwa |
| przy chorobie: że w pracy byłeś narażony na szkodliwe czynniki i że masz chorobę, którą mogą one wywołać | że choroba nie ma związku z pracą albo że ochrona była wystarczająca |
| albo że działałeś umyślnie lub ze świadomą lekkomyślnością – sądy przyjmują to bardzo rzadko |
Przy chorobach od substancji szkodliwych sądy stosują tzw. regułę odwrócenia (omkeringsregel): jeśli w pracy byłeś narażony na substancje niebezpieczne dla zdrowia, a pracodawca nie zapewnił rozsądnej ochrony, związek między pracą a chorobą przyjmuje się co do zasady (Hoge Raad, 17.11.2000, ECLI:NL:HR:2000:AA8369). Musisz jednak uprawdopodobnić, że Twoja choroba może być skutkiem tego narażenia (Hoge Raad, 23.06.2006, ECLI:NL:HR:2006:AW6166). Przy dolegliwościach o niejasnej przyczynie, np. RSI albo bólach pleców, reguła ta często nie działa (Hoge Raad, 9.01.2009, ECLI:NL:HR:2009:BF8875; 7.06.2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ1717). Więcej: choroba zawodowa i wypadek z mojej winy.
Wypadek w drodze i obowiązek ubezpieczenia
Art. 7:658 BW dotyczy przede wszystkim miejsca pracy. Gdy do wypadku dochodzi w ruchu drogowym podczas wykonywania pracy – na przykład w drodze służbowej – zastosowanie ma obowiązek dobrego pracodawcy (art. 7:611 BW). Czy dojazd na zmianę busem od agencji jest wykonywaniem pracy, zależy od okoliczności – sprawdzimy to. Pracodawca musi zadbać o odpowiednie ubezpieczenie pracowników, którzy w pracy uczestniczą w ruchu drogowym – jako kierowcy, rowerzyści (także przy wypadku bez udziału innego pojazdu) i piesi przy wypadku z udziałem pojazdu (Hoge Raad, 1.02.2008, ECLI:NL:HR:2008:BB4767; 12.12.2008, ECLI:NL:HR:2008:BD3129). Jeśli takiego ubezpieczenia nie ma, może odpowiadać sam. Obowiązek ten nie obejmuje np. poślizgnięcia się pieszego bez udziału pojazdu (Hoge Raad, 11.11.2011, ECLI:NL:HR:2011:BR5215). Zobacz: wypadek w drodze do pracy lub w busie od agencji.
Szkoda psychiczna, stres i wypalenie
Pracodawca musi chronić Cię także przed obciążeniami psychospołecznymi: nadmierną presją pracy, agresją, dyskryminacją i nękaniem (art. 3 ust. 2 Arbowet). Odpowiedzialność z art. 7:658 BW obejmuje także szkodę psychiczną, gdy chorobę wywołały warunki pracy (Hoge Raad, 11.03.2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657). Trzeba jednak wykazać, że pracodawca nie dopełnił obowiązków i że choroba ma związek z pracą. Zobacz: wypalenie zawodowe i stres oraz mobbing w pracy.
Co obejmuje odszkodowanie?
Odpowiedzialny pracodawca musi pokryć całą szkodę: utracone zarobki (także przyszłe), koszty leczenia i dojazdów, pomoc w domu, zniszczone rzeczy oraz zadośćuczynienie za ból i cierpienie (smartengeld). Rozsądne koszty pomocy prawnej również są częścią szkody (art. 6:96 BW) – w praktyce pokrywa je ubezpieczyciel pracodawcy. Szczegóły: jakie odszkodowanie i sprawa o odszkodowanie krok po kroku.
Obowiązki pracodawcy po wypadku
- Pracodawca musi od razu zgłosić do inspekcji pracy (Nederlandse Arbeidsinspectie) każdy wypadek, który zakończył się śmiercią, trwałym uszczerbkiem na zdrowiu albo pobytem w szpitalu – nawet krótkim (art. 9 ust. 1 Arbowet). Wypadek pracownika agencji zgłasza firma, w której pracował – w rozumieniu Arbowet to ona jest pracodawcą. Inspekcja pracy wymaga tego samego przy wynajętym samozatrudnionym.
- Pracodawca prowadzi listę zgłoszonych wypadków oraz wypadków, po których pracownik był nieobecny dłużej niż trzy dni robocze (art. 9 ust. 2 Arbowet).
- Lekarz zakładowy (bedrijfsarts) zgłasza rozpoznane choroby zawodowe do krajowego centrum chorób zawodowych (NCvB).
- W czasie niezdolności do pracy pracodawca wypłaca co najmniej 70% wynagrodzenia (do ustawowego limitu) przez najwyżej 104 tygodnie, a w pierwszym roku nie mniej niż płacę minimalną (art. 7:629 BW). Różnicę do pełnej pensji możesz dochodzić jako część odszkodowania.
Pracujesz przez agencję? Nie daj się odsyłać od agencji do firmy i z powrotem. Obie odpowiadają za Twoje bezpieczeństwo i obie mają zwykle ubezpieczenie od odpowiedzialności (AVB). Wystarczy, że roszczenie skierujemy do obu – ubezpieczyciele zwykle sami rozstrzygają między sobą, kto zapłaci.
Termin: roszczenie o odszkodowanie za obrażenia albo chorobę przedawnia się po 5 latach od dnia, w którym dowiedziałeś się o szkodzie i o tym, kto za nią odpowiada (art. 3:310 BW). Przy szkodzie na osobie nie obowiązuje dodatkowy termin 20 lat – liczy się tylko 5 lat od chwili, gdy znasz szkodę i odpowiedzialnego (art. 3:310 ust. 5 BW).
Co zrobić teraz?
- Zadbaj o leczenie i powiedz lekarzowi, że to wypadek albo choroba związana z pracą.
- Zgłoś wypadek na piśmie pracodawcy, a przy pracy przez agencję – także firmie.
- Zbierz dowody: zdjęcia, nazwiska świadków, nazwy substancji, grafiki pracy.
- Nie podpisuj oświadczeń o swojej winie i nie przyjmuj pierwszej propozycji ubezpieczyciela bez porady.
- Skontaktuj się z nami – ocenimy sprawę bezpłatnie, a koszty prawnika przy uzasadnionym roszczeniu zwykle pokrywa ubezpieczyciel pracodawcy.
A w Polsce? W Polsce po wypadku przy pracy jednorazowe odszkodowanie wypłaca ZUS, a od pracodawcy można dodatkowo żądać odszkodowania na drodze cywilnej, zwykle wykazując jego winę. W Holandii nie ma świadczenia z ZUS za wypadek przy pracy, ale ciężar dowodu jest korzystniejszy dla pracownika: to pracodawca musi udowodnić, że dopełnił obowiązków. Jeśli pracujesz w Holandii i podlegasz holenderskiemu ubezpieczeniu, świadczenia pieniężne w czasie niezdolności do pracy wypłaca Holandia (pracodawca, UWV), a leczenie w Polsce może być udzielone na koszt Holandii (art. 36 rozporządzenia 883/2004). Pracownik delegowany z polskiej firmy z zaświadczeniem A1 podlega polskiemu ubezpieczeniu.
Najczęstsze pytania
Czy muszę udowodnić, że pracodawca zawinił?
Nie. Wystarczy wykazać, że szkoda powstała podczas wykonywania pracy. To pracodawca musi udowodnić, że zrobił wszystko, co należało, dla Twojego bezpieczeństwa.
Pracowałem przez agencję. Kogo pozwać – agencję czy firmę?
Możesz żądać odszkodowania od obu. Firma, w której pracowałeś, odpowiada tak samo jak pracodawca (art. 7:658 ust. 4 BW).
Byłem nieuważny. Czy tracę odszkodowanie?
Zwykle nie. Zwykła nieuwaga, rutyna albo pośpiech nie zwalniają pracodawcy z odpowiedzialności. Świadoma lekkomyślność zachodzi dopiero wtedy, gdy tuż przed wypadkiem naprawdę zdawałeś sobie sprawę z ryzyka swojego zachowania – nawet wielokrotne ostrzeżenia same w sobie nie wystarczą (Hoge Raad, 20.09.1996, ECLI:NL:HR:1996:ZC2142).
Czy pracodawca odpowiada za chorobę, która ujawniła się po latach?
Tak, jeśli choroba ma związek z warunkami pracy. Termin 5 lat liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o chorobie i o tym, kto za nią odpowiada.
Kto płaci za prawnika?
Jeśli pracodawca odpowiada za szkodę, rozsądne koszty pomocy prawnej pokrywa zwykle jego ubezpieczyciel (art. 6:96 BW). Pierwsza ocena sprawy jest bezpłatna.
