Według rządowego portalu o warunkach pracy (Arboportaal) wypalenie zawodowe (burn-out) i inne choroby psychiczne związane z pracą to najczęstsza choroba zawodowa w Holandii. Jeśli zachorujesz przez nadmierną presję pracy, nękanie albo ciągłe nadgodziny, pracodawca musi wypłacać Ci wynagrodzenie chorobowe, a w niektórych sytuacjach odpowiada też za Twoją szkodę. Wyjaśniamy, co Ci przysługuje.
Czy w Holandii dostanę zwolnienie na wypalenie zawodowe?
W Holandii nie ma polskiego zwolnienia lekarskiego (L4). Gdy z powodu wypalenia nie możesz pracować, zgłaszasz chorobę pracodawcy – przy pracy przez agencję także agencji – według zasad z umowy albo CAO. To, czy możesz pracować i w jakim zakresie, ocenia lekarz zakładowy (bedrijfsarts), a nie lekarz rodzinny. Zobacz: zgłoszenie choroby i lekarz zakładowy.
Lekarz zakładowy ustala z Tobą i pracodawcą plan powrotu do pracy – często stopniowego. Zobacz: powrót do pracy po chorobie.
Ile płatne jest zwolnienie przy wypaleniu zawodowym?
Tak samo jak przy każdej innej chorobie. Dopóki trwa Twoja umowa, pracodawca wypłaca co najmniej 70% wynagrodzenia (do ustawowego limitu) przez najwyżej 104 tygodnie, a w pierwszym roku nie mniej niż płacę minimalną (art. 7:629 BW). Twoja CAO albo umowa może przewidywać więcej. Jeśli umowa z agencją skończy się w czasie choroby, dalsze świadczenie (Ziektewet) wypłaca UWV albo – jeśli sama ponosi to ryzyko – agencja. Zobacz: wynagrodzenie podczas choroby.
Obowiązki pracodawcy: presja pracy to ryzyko zawodowe
Holenderska ustawa o warunkach pracy zalicza nadmierną presję pracy (werkdruk), agresję, dyskryminację i nękanie do obciążeń psychospołecznych (psychosociale arbeidsbelasting). Pracodawca musi prowadzić politykę, która im zapobiega, a jeśli to niemożliwe – ogranicza je (art. 3 ust. 2 Arbowet). Musi też ocenić to ryzyko w ocenie ryzyka zawodowego (RI&E).
W praktyce oznacza to na przykład: realne normy wydajności, przestrzeganie przepisów o czasie pracy i przerwach, reagowanie na sygnały przeciążenia i na skargi na nękanie. Zobacz: czas pracy i mobbing w pracy.
Kiedy pracodawca odpowiada za szkodę?
Odpowiedzialność pracodawcy za szkodę (art. 7:658 BW) obejmuje także chorobę psychiczną, gdy wywołały ją warunki pracy (Hoge Raad, 11.03.2005, ECLI:NL:HR:2005:AR6657). Pracodawca odpowiada, jeśli nie zrobił tego, czego można było rozsądnie wymagać, żeby zapobiec nadmiernemu obciążeniu, a Twoja choroba z tego wynika. Odszkodowanie może wtedy obejmować utracone zarobki, koszty leczenia i zadośćuczynienie. Przy zadośćuczynieniu za szkodę psychiczną trzeba wykazać na podstawie obiektywnych danych, np. diagnozy, że doszło do uszczerbku na zdrowiu psychicznym (Hoge Raad, 15.03.2019, ECLI:NL:HR:2019:376).
Musisz wykazać, że praca była nadmiernie obciążająca – a nie tylko wymagająca – i że Twoja choroba z tego wynika. W sprawach psychicznych to trudniejsze niż po wypadku, bo stres może mieć też przyczyny prywatne. Dlatego liczą się dowody z czasu, gdy problem narastał.
- grafiki i ewidencja godzin – nadgodziny, brak przerw, praca bez dni wolnych,
- Twoje sygnały do pracodawcy – e-maile i wiadomości, w których zgłaszałeś przeciążenie, i odpowiedzi na nie,
- notatki lekarza zakładowego i lekarza rodzinnego – zwłaszcza gdy wskazują na przyczyny w pracy,
- relacje kolegów – czy inni pracowali w podobnych warunkach i też chorowali.
Wypalenie a zwolnienie z pracy
W czasie choroby pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć umowy przez pierwsze dwa lata. Uważaj na propozycję porozumienia o rozwiązaniu umowy w czasie choroby – możesz stracić wynagrodzenie chorobowe i prawo do zasiłku. Zobacz: zwolnienie podczas choroby i porozumienie (VSO).
Pracujesz przez agencję? Za presję pracy w zakładzie odpowiada także firma, w której pracujesz – to ona ustala tempo i normy. Zgłaszaj przeciążenie na piśmie i agencji, i firmie. Agencja nie może zakończyć skierowania tylko dlatego, że zgłosiłeś chorobę.
Termin: roszczenie o odszkodowanie przedawnia się po 5 latach od dnia, w którym dowiedziałeś się o szkodzie i o tym, kto za nią odpowiada (art. 3:310 BW). Od decyzji UWV w sprawie zasiłku przysługuje sprzeciw w ciągu 6 tygodni.
Co zrobić teraz?
- Zgłoś chorobę zgodnie z zasadami pracodawcy i zachowaj dowód zgłoszenia.
- Powiedz lekarzowi zakładowemu, co w pracy Cię obciąża – poproś, żeby to zapisał.
- Zachowaj grafiki, ewidencję godzin i wiadomości o presji pracy albo nękaniu.
- Nie podpisuj porozumienia o rozwiązaniu umowy w czasie choroby bez porady.
- Skontaktuj się z nami – sprawdzimy, czy pracodawca wypłaca, co powinien, i czy odpowiada za szkodę.
A w Polsce? W Polsce przy wypaleniu dostajesz zwolnienie lekarskie (L4) od lekarza, zwykle płatne 80%, a od 34. dnia choroby w roku (po 50. roku życia – od 15. dnia) przysługuje zasiłek chorobowy z ZUS. W Holandii nie ma L4: chorobę zgłaszasz pracodawcy, a wynagrodzenie (co najmniej 70%) wypłaca pracodawca przez najwyżej dwa lata. Ani w Polsce, ani w Holandii wypalenie nie jest automatycznie chorobą zawodową – liczy się związek z warunkami pracy.
Najczęstsze pytania
Czy w Holandii dostanę L4 na wypalenie zawodowe?
W Holandii nie ma L4. Zgłaszasz chorobę pracodawcy (i agencji), a lekarz zakładowy ocenia, czy i ile możesz pracować.
Ile płatne jest zwolnienie na wypalenie w Holandii?
Co najmniej 70% wynagrodzenia (do ustawowego limitu) przez najwyżej 104 tygodnie, a w pierwszym roku nie mniej niż płaca minimalna. CAO może przewidywać więcej.
Czy pracodawca może mnie zwolnić z powodu wypalenia?
Co do zasady nie w ciągu pierwszych dwóch lat choroby. Nie podpisuj też porozumienia o rozwiązaniu umowy bez porady.
Czy wypalenie to choroba zawodowa?
Może być, jeśli wynika z warunków pracy, na przykład z długotrwałej nadmiernej presji. Trzeba to jednak wykazać – liczą się dowody z czasu, gdy problem narastał.
Czy dostanę odszkodowanie za wypalenie?
Tylko jeśli pracodawca nie zapobiegał nadmiernemu obciążeniu, a Twoja choroba z niego wynika. To trudniejsze do udowodnienia niż szkoda po wypadku, dlatego warto zgłosić się wcześnie.
