Choroba zawodowa (beroepsziekte): odpowiedzialność pracodawcy

Co może być chorobą zawodową?

• choroby płuc i dróg oddechowych – od pyłu (np. drewnianego, mącznego, kwarcowego), dymów spawalniczych, chemikaliów, azbestu – zobacz: azbest, pył kwarcowy i substancje niebezpieczne,
• choroby skóry – egzema od środków czystości, chemikaliów, pracy w wilgoci lub w rękawicach,
• uszkodzenie układu nerwowego od rozpuszczalników (np. przy lakierowaniu i malowaniu),
• RSI i problemy z ramionami, szyją, nadgarstkami – od szybkich, powtarzalnych ruchów, np. przy sortowaniu, pakowaniu, na taśmie,
• problemy z kręgosłupem – od ciężkiego dźwigania i pracy w wymuszonej pozycji – zobacz: kręgosłup i RSI,
• uszkodzenie słuchu przez hałas – zobacz: uszkodzenie słuchu,
• wypalenie i choroby od stresu – przy nadmiernym obciążeniu pracą – zobacz: wypalenie zawodowe i stres.

Co musisz wykazać?

1. że w pracy byłeś narażony na szkodliwe czynniki – w takim stopniu, że mogą one wywołać Twoją chorobę,
2. że masz chorobę, którą takie czynniki mogą powodować.

Gdy to wykażesz, sąd co do zasady przyjmuje związek z pracą. Pracodawca może się bronić, udowadniając, że dopełnił obowiązku dbałości o bezpieczeństwo albo że choroba ma inną przyczynę. Przy dolegliwościach, które mogą mieć wiele przyczyn (np. bóle pleców), dowód jest trudniejszy – potrzebna jest dobra dokumentacja medyczna i opinia lekarza.

Jakie dowody zbierać?

• opis pracy: czym pracowałeś, ile godzin dziennie, przez ile miesięcy lub lat,
• nazwy substancji (karty charakterystyki, etykiety, zdjęcia),
• informacje, czy dostałeś maskę, rękawice, ochronniki słuchu, odciąg i szkolenie,
• świadków – kolegów, którzy pracowali w tych samych warunkach,
• dokumentację medyczną z Holandii i z Polski oraz opinię lekarza zakładowego.

Lekarz zakładowy (bedrijfsarts) ma obowiązek zgłaszać choroby zawodowe do krajowego centrum chorób zawodowych (NCvB). To zgłoszenie jest anonimowe i samo nie jest dowodem w Twojej sprawie – poproś lekarza zakładowego, żeby związek choroby z pracą zapisał w Twojej dokumentacji.

Pracujesz przez agencję? Za Twoje bezpieczeństwo odpowiada także firma, w której pracowałeś (art. 7:658 ust. 4 BW). Roszczenie można skierować do agencji i do firmy. Zobacz: agencja czy firma – kto płaci?

Świadczenie państwowe przy ciężkich chorobach

Przy międzybłoniaku i azbestozie (regulacja TAS) oraz przy kilku innych ciężkich chorobach od substancji – np. raku płuca od azbestu albo pyłu kwarcowego, krzemicy czy alergicznej astmie zawodowej (regulacja TSB) – przysługuje też jednorazowe świadczenie państwowe, w 2026 r. 27 030 euro. Nie zastępuje ono odszkodowania od pracodawcy. Szczegóły: azbest, pył kwarcowy i substancje niebezpieczne. Sprawdzimy, czy możesz z niego skorzystać.

Termin: roszczenie przedawnia się po 5 latach od dnia, w którym dowiedziałeś się o chorobie i o tym, kto za nią odpowiada. Przy chorobach, które ujawniają się po latach, termin biegnie dopiero od tej wiedzy – ale nie zwlekaj, bo świadkowie i dowody znikają.

Co zrobić teraz?

1. Poproś lekarza o diagnozę i zapytaj, czy choroba może mieć związek z pracą.
2. Spisz warunki pracy i nazwy substancji, póki pamiętasz.
3. Zachowaj umowy, paski wypłaty i grafiki – to dowód, jak długo tam pracowałeś.
4. Skontaktuj się z nami – ocenimy, czy możesz żądać odszkodowania. Koszty prawnika przy uzasadnionym roszczeniu zwykle pokrywa ubezpieczyciel pracodawcy.

A w Polsce? W Polsce chorobę zawodową stwierdza w decyzji inspektor sanitarny na podstawie wykazu chorób zawodowych, a świadczenia wypłaca ZUS. W Holandii nie ma takiego wykazu ani świadczenia z ZUS – odszkodowania żąda się od pracodawcy i jego ubezpieczyciela.

Najczęstsze pytania