Na budowie łatwo o ciężki wypadek. Według analizy holenderskiej Rady Bezpieczeństwa (OVV, 2025) ponad jedna czwarta badanych wypadków pracowników z Europy Środkowo-Wschodniej to upadki. Wielu Polaków pracuje tu przez agencję, jako pracownicy delegowani z polskiej firmy albo jako samozatrudnieni (zzp) u podwykonawcy. Przy takim łańcuchu firm łatwo usłyszeć „to nie nasza sprawa”. Wyjaśniamy, kto odpowiada za wypadek na budowie i co zrobić.
Najczęstsze wypadki na budowie
- upadek z wysokości – z rusztowania, dachu, drabiny, przez niezabezpieczony otwór w stropie. Zobacz: upadek z drabiny lub z wysokości,
- spadające przedmioty – materiał, narzędzia, ładunek z dźwigu,
- przygniecenie – przez maszyny budowlane, osuwającą się ziemię w wykopie, elementy prefabrykowane,
- porażenie prądem – zobacz: porażenie prądem,
- urazy od maszyn i elektronarzędzi – piły, szlifierki, betoniarki. Zobacz: wypadek przy maszynie,
- choroby od pyłu i hałasu – pył kwarcowy przy cięciu betonu, azbest przy rozbiórce, hałas. Zobacz: azbest i substancje niebezpieczne.
Obowiązki na budowie
- zabezpieczenie przed upadkiem – rusztowania, barierki (co najmniej do 1 m nad poziomem pracy) i zabezpieczone otwory w stropach. Według przepisów zagrożenie upadkiem istnieje w każdym razie, gdy można spaść z 2,5 m lub wyżej albo przez otwór w podłodze. Gdy nie da się zastosować barierek, potrzebne są siatki albo szelki z linką, a ochrona zbiorowa ma pierwszeństwo przed indywidualną (art. 3.16 Arbobesluit),
- bezpieczne rusztowania – postawione i sprawdzone przez osoby z odpowiednią wiedzą, z poręczami i deskami krawężnikowymi,
- plan bezpieczeństwa (V&G-plan) i koordynator – przy większych budowach i szczególnych zagrożeniach (np. azbest) potrzebny jest plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, a gdy na budowie pracuje kilka firm albo samozatrudnionych – koordynator bezpieczeństwa (art. 2.28 i 2.29 Arbobesluit). Firmy na jednej budowie muszą też współpracować w sprawach bezpieczeństwa (art. 19 Arbowet),
- szkolenie i instrukcje w sposób, który rozumiesz – także na budowie, gdzie większość ekipy mówi po polsku,
- sprzęt ochronny – kask, obuwie, szelki bezpieczeństwa z punktem zaczepienia, ochronniki słuchu, maski przeciwpyłowe – zapewniany bez opłat (art. 44 Arbowet).
Kto odpowiada: agencja, podwykonawca, generalny wykonawca?
- Twój pracodawca – agencja, holenderska firma albo polska firma delegująca – odpowiada na podstawie art. 7:658 BW.
- Firma, dla której faktycznie pracujesz na budowie (np. podwykonawca, który Cię wypożyczył od agencji), odpowiada tak samo jak pracodawca (art. 7:658 ust. 4 BW).
- Jako samozatrudniony (zzp) możesz żądać odszkodowania od firmy, dla której wykonujesz pracę w ramach jej działalności (art. 7:658 ust. 4 BW). Zobacz: wypadek jako samozatrudniony.
- Inne firmy na budowie – generalny wykonawca albo firma, która w praktyce kierowała Twoją pracą, może odpowiadać tak jak pracodawca, jeśli w sprawie bezpieczeństwa byłeś od niej zależny (art. 7:658 ust. 4 BW; Hoge Raad, 23.03.2012, ECLI:NL:HR:2012:BV0616). Firma, która stworzyła zagrożenie – np. źle postawiła rusztowanie – może też odpowiadać na zasadach ogólnych (art. 6:162 BW).
Nie musisz ustalać, która firma zawiniła. Roszczenie kierujemy do wszystkich, które mogą odpowiadać – ich ubezpieczyciele zwykle sami ustalają między sobą, kto zapłaci. Zobacz: odpowiedzialność pracodawcy.
Pracujesz przez agencję? Na budowie często pracujesz pod kierunkiem brygadzisty innej firmy niż ta, która Ci płaci. To nie odbiera Ci ochrony: odpowiada i agencja, i firma, dla której pracujesz. Zapisz nazwę firmy na budowie i adres budowy.
Termin: roszczenie przedawnia się po 5 latach od dnia, w którym dowiedziałeś się o szkodzie i o tym, kto za nią odpowiada (art. 3:310 BW). Budowa szybko się zmienia – rusztowanie, otwór w stropie albo barierka po kilku dniach wyglądają inaczej. Zdjęcia rób od razu.
Co zrobić teraz?
- Zadbaj o leczenie i powiedz lekarzowi, że to wypadek przy pracy.
- Zrób zdjęcia miejsca: rusztowania, krawędzi, otworu, sprzętu – zanim ktoś je zmieni.
- Zapisz adres budowy, nazwy wszystkich firm (agencja, podwykonawca, generalny wykonawca) i świadków.
- Zapytaj, czy wypadek zgłoszono do inspekcji pracy – przy poważnych obrażeniach to obowiązek.
- Nie podpisuj oświadczeń o swojej winie. Skontaktuj się z nami.
A w Polsce? Jeśli pracujesz w Holandii jako pracownik delegowany z polskiej firmy z zaświadczeniem A1, podlegasz polskiemu ubezpieczeniu społecznemu – po wypadku możesz mieć prawo do świadczeń z ZUS. Niezależnie od tego możesz w Holandii żądać odszkodowania od firm odpowiedzialnych za bezpieczeństwo na budowie. Zobacz: delegowanie z Polski.
Najczęstsze pytania
Spadłem z rusztowania. Kto płaci odszkodowanie?
Twój pracodawca i firma, dla której pracowałeś na budowie. Jeśli nie udowodnią, że zrobili wszystko dla Twojego bezpieczeństwa – np. że rusztowanie miało poręcze – muszą pokryć szkodę.
Pracowałem jako zzp. Czy dostanę odszkodowanie?
Często tak. Firma, dla której wykonujesz pracę w ramach jej działalności, może odpowiadać jak pracodawca (art. 7:658 ust. 4 BW).
Jestem delegowany z polskiej firmy. Gdzie dochodzić odszkodowania?
Możesz dochodzić go w Holandii od firm odpowiedzialnych za bezpieczeństwo na budowie, a z ZUS mogą przysługiwać Ci świadczenia, jeśli masz A1. Pomożemy ustalić, kogo pozwać.
Nie miałem szelek, bo nikt ich nie dał. Czy to moja wina?
Nie. To pracodawca musi zapewnić sprzęt ochronny i pilnować, żeby był używany. Brak sprzętu to mocny argument przeciwko pracodawcy.
